Wczesne wykrycie zmian błony śluzowej i rola wizualizacji fluorescencyjnej (VELscope / NBI)

Wczesne wykrycie zmian błony śluzowej i rola wizualizacji fluorescencyjnej (VELscope / NBI)

Co pokazują badania

  • Wykrywalność: Badania kliniczne (m.in. prospektywne z użyciem protokołu decyzyjnego) wykazały, że samo badanie konwencjonalne (COE) ma wysoką swoistość, ale ograniczoną czułość w wykrywaniu wczesnych zmian. Przykład wyników: COE — czułość ~44% / swoistość ~99%; VELscope — czułość ~64% / swoistość ~54%; połączenie protokołu (COE + VELscope + decyzja protokołowa) — czułość ~73,9% / swoistość ~97,9%.

  • Wartość dodana fluorescencji: Urządzenia do bezpośredniej wizualizacji fluorescencji (VELscope, NBI) wykrywają obszary utraty autofluorescencji (LAF/LOF), które bywają niewidoczne pod białym światłem — u części pacjentów prowadzi to do wykrycia dysplazji lub zmian wymagających biopsji.

  • Fałszywe alarmy i interpretacja kliniczna: Metody fluorescencyjne dają więcej „alarmów” (niższa swoistość), dlatego kluczowa jest interpretacja kliniczna (np. diaskopijna fluorescencja, korekta o przyczyny zapalne/urazowe) oraz protokół postępowania, by nie narażać pacjenta na zbędne inwazyjne procedury.

  • Rola telemedycyny i dokumentacji: Fotodokumentacja i możliwość konsultacji (telemedycyna) u specjalisty poprawiają trafność decyzji o biopsji i przyspieszają kierowanie pacjenta do leczenia.

Co to jest VELscope / NBI — najważniejsze cechy

  • Zasada działania: emitowane niebieskie światło (ok. 400–460 nm) pobudza autofluorescencję tkanek; zdrowa tkanka świeci zielono, tkanka patologiczna wykazuje utratę fluorescencji (ciemne obszary).

  • VELscope Vx: model bezprzewodowy, przenośny, zatwierdzony przez FDA/Health Canada; przeznaczony jako dodatek do rutynowego badania jamy ustnej oraz pomoc chirurgom w określaniu marginesów.

  • NBI / inne systemy: podobna idea — poprawa kontrastu zmian; różne urządzenia mają różne profile spektralne i ergonomię, co wpływa na praktyczne zastosowanie.

Praktyczny protokół postępowania

  1. Wywiad i ocena ryzyka — zapisz: wiek, palenie, alkohol, historia nowotworów, ekspozycja słoneczna, HPV, leki immunosupresyjne.

  2. COE (badanie konwencjonalne) — systematyczne oglądanie i palpacja: wargi, błony policzkowe, dziąsła, boczne brzegi języka, dno jamy ustnej, podniebienie. Dokumentuj każdy obszar (znak „WNL” lub +).

  3. Badanie fluorescencyjne (VELscope/NBI) — wykonaj po COE; oceniaj LAF/LOF i stosuj diaskopię (blanszowanie) by odróżnić zmiany zapalne/urazowe od podejrzanych.

  4. Decyzja protokołowa — kategoryzuj: brak dalszych działań / kontrola po 14 dni / pilna biopsja / skierowanie do OMS. Ustal zasady, kiedy LAF wymaga natychmiastowej interwencji (np. LAF bez blanszowania + brak klinicznego wyjaśnienia → rozważ biopsję).

  5. Fotodokumentacja i telemedycyna — archiwizuj zdjęcia; w razie wątpliwości konsultuj z patologiem/OMS.

  6. Dokumentacja i komunikacja z pacjentem — opis zmian, rekomendacje, zgoda na dalsze postępowanie, zapis rozmowy i decyzji.

Najczęstsze błędy i jak ich unikać

  • Brak systematycznego badania języka i dna jamy ustnej — to najczęstsze miejsca występowania OSCC.

  • Poleganie wyłącznie na fluorescencji — VELscope/NBI to narzędzie wspomagające, nie zastępuje badania klinicznego i biopsji.

  • Słaba dokumentacja — puste pola w karcie mogą być problemem prawnym; zapisuj, że badanie wykonano i że było „WNL” lub opisz zmianę.

  • Brak protokołu postępowania — ustal jasne kryteria kierowania na biopsję i kontroli.

Rekomendacje dla praktyki

  • Wprowadź rutynowe badanie jamy ustnej u każdego pacjenta i dokumentuj je konsekwentnie.

  • Rozważ zakup/udostępnienie urządzenia fluorescencyjnego (VELscope lub równoważne) jako uzupełnienie COE — szczególnie przy dużej liczbie pacjentów z czynnikami ryzyka.

  • Ustal protokół decyzyjny (kiedy obserwować, kiedy biopsjować, kiedy konsultować OMS) i przeszkól zespół (higienistki, asystentki).

  • Fotodokumentuj wszystkie podejrzane zmiany i korzystaj z telekonsultacji z ośrodkami referencyjnymi, jeśli to możliwe.

  • Edukacja pacjentów — informuj o czynnikach ryzyka (palenie, alkohol, HPV, ekspozycja słoneczna) i zachęcaj do regularnych kontroli.

Podsumowanie

Wczesne wykrycie zmian błony śluzowej ma realny wpływ na rokowanie pacjenta. Połączenie systematycznego badania klinicznego z narzędziami do wizualizacji fluorescencyjnej oraz jasnym protokółem postępowania zwiększa wykrywalność istotnych zmian i pozwala podejmować szybsze, lepiej uzasadnione decyzje kliniczne.