VELscope i wizualizacja fluorescencyjna w praktyce stomatologicznej — obserwacje z Programu profilaktyki raka jamy ustnej w Kolumbii Brytyjskiej

VELscope i wizualizacja fluorescencyjna w praktyce stomatologicznej — obserwacje z Programu profilaktyki raka jamy ustnej w Kolumbii Brytyjskiej

Zestaw artykułów z Programu profilaktyki raka jamy ustnej (BC OCPP) oraz badań klinicznych pokazuje, że bezpośrednia wizualizacja fluorescencyjna (FV) — najczęściej w postaci urządzenia VELscope — jest użytecznym dodatkiem do rutynowego badania jamy ustnej. Nie zastępuje badania klinicznego ani biopsji, ale pomaga wykryć pola zmian niewidocznych gołym okiem, poprawia decyzje o skierowaniu i może ułatwić wyznaczanie marginesów chirurgicznych.

Najważniejsze ustalenia

  • FV wykrywa pola zmian: VELscope ujawnia obszary utraty autofluorescencji (ciemne plamy) które często wykraczają poza granice widoczne w badaniu pod białym światłem.

  • Większa wykrywalność w połączeniu z protokołem: Badania pokazują, że połączenie standardowego badania (COE) z FV i jasnym protokołem decyzyjnym zwiększa czułość wykrywania zmian przy zachowaniu wysokiej swoistości.

  • Ryzyko fałszywych alarmów: FV nie jest specyficzna — zapalenia, urazy i inne łagodne stany także mogą dawać utratę fluorescencji. Interpretacja wymaga szkolenia i doświadczenia.

  • Wartość w klinikach wysokiego ryzyka i w praktyce ogólnej: Najwięcej dowodów pochodzi z ośrodków referencyjnych, ale pilotażowe badania w praktykach ogólnych pokazują, że dodanie FV może ujawnić dodatkowe, potencjalnie przednowotworowe zmiany, które wymagały biopsji.

Jak działa VELscope i co oznacza wynik

  • Zasada działania: urządzenie emituje niebieskie światło (ok. 400–460 nm), które pobudza naturalne fluorofory tkanek; zdrowa tkanka świeci bladozielono, tkanka patologiczna traci fluorescencję i wygląda ciemniej.

  • Interpretacja wyników:

    • Brak utraty fluorescencji → mniejsze prawdopodobieństwo zmiany wymagającej natychmiastowej biopsji.

    • Utrata fluorescencji z pełnym blanszowaniem → często związane z zapaleniem lub zmianami odwracalnymi; wymaga obserwacji.

    • Utrata fluorescencji bez blanszowania lub częściowa → wyższe prawdopodobieństwo dysplazji; rozważyć pilne skierowanie i/lub biopsję.

  • Diaskopia i toluidyna: techniki pomocnicze (np. diaskopia, toluidyna niebieska) pomagają odróżnić zapalenie od zmian podejrzanych.

Rekomendacje

  • Stosuj FV jako dodatek, nie jako test diagnostyczny — zawsze łącz wyniki FV z pełnym wywiadem i badaniem klinicznym.

  • Wprowadź protokół decyzyjny: ocena ryzyka klinicznego → badanie pod białym światłem → FV → ponowna ocena po 10–14 dniach (jeśli podejrzenie urazu/zapalenia) → biopsja, jeśli zmiana utrzymuje się lub wygląda podejrzanie.

  • Szkolenie zespołu: interpretacja wyników FV wymaga praktyki; zaplanuj szkolenia i sesje przeglądowe zdjęć.

  • Komunikacja z pacjentem: przygotuj krótkie wyjaśnienie, co oznacza utrata fluorescencji i dlaczego konieczne są dalsze badania; to zmniejsza lęk i poprawia zgodę na dalsze kroki.

  • Dokumentacja: zdjęcia kliniczne i zapis wyników FV w karcie pacjenta ułatwiają monitorowanie zmian i współpracę ze specjalistami.

  • Skierowania: niskoprogowe skierowanie do stomatologa-onkologa lub chirurga szczękowo-twarzowego, gdy FV wskazuje na LAF bez klinicznego wyjaśnienia lub gdy zmiana nie ustępuje.

Co jeszcze warto wiedzieć

  • Dowody rosną, ale nie są ostateczne: istnieją silne dane z ośrodków referencyjnych, a badania w praktykach ogólnych dają obiecujące wyniki, lecz potrzeba dalszych, większych badań prospektywnych, by jednoznacznie określić wpływ na śmiertelność.

  • Kontekst epidemiologiczny: rośnie odsetek nowotworów gardła i jamy ustnej związanych z HPV, co zmienia profil ryzyka i podkreśla potrzebę rzetelnych badań przesiewowych u młodszych pacjentów.

  • Nie rezygnuj z biopsji: ostateczna diagnoza zawsze wymaga badania histopatologicznego.

Podsumowanie

VELscope i inne metody fluorescencyjne to wartościowe narzędzia wspomagające, przy odpowiednim szkoleniu i jasno zdefiniowanym protokole mogą zwiększyć wykrywalność zmian, które w przeciwnym razie mogłyby zostać przeoczone. W praktyce ogólnej warto je rozważyć jako uzupełnienie rutynowego badania jamy ustnej, pamiętając o ograniczeniach i konieczności dalszej diagnostyki histopatologicznej.